Kwallen op Bonaire: wat duikers en zwemmers moeten weten

Kwallen op Bonaire halen zelden het nieuws, en dat is terecht. De meeste dagen snorkel en duik je op onze riffen zonder er één te zien. Toch vragen gasten ons er regelmatig naar, zeker nu internationale duikmedia melden dat onderzoekers rond het eiland twee nieuwe soorten kubuskwallen hebben vastgesteld. Daarom zetten we de uitleg op een rij die we ook aan onze eigen vrienden en familie geven.

Bij Sunwise wonen en duiken we hier het hele jaar. Hieronder lees je welke kwallen op Bonaire je kunt tegenkomen, waarom timing belangrijker is dan locatie en wat je doet als er een langs je arm strijkt.

Welke kwallen op Bonaire je kunt tegenkomen

Bonaire ligt in warm, helder Caribisch water met relatief weinig voedingsstoffen. Grote kwallenplagen zoals langs sommige Europese kusten komen hier daardoor weinig voor. Toch leven er verschillende soorten, en een paar ervan wil je kunnen herkennen.

• Caribische kubuskwal (Alatina alata): klein, doorzichtig, met een kubusvormig lichaam en vier lange tentakels. Duikers noemen hem ook wel ‘sea wasp’. De steek doet flink pijn, maar hier komt hij vooral ’s nachts.
• Bonaire banded box jelly (Tamoya ohboya): een opvallende soort met gestreepte tentakels. Wetenschappers beschreven hem in 2011 nadat duikers hem hier fotografeerden, en de naam kwam uit een publieke naamwedstrijd. Waarnemingen zijn zeldzaam.
• Ondersteboven-kwal (Cassiopea): ligt met de klok naar beneden op beschutte zandbodems, bijvoorbeeld in delen van Lac Bay. Hij beweegt nauwelijks, maar het slijm eromheen kan lichte jeuk geven.
• Oorkwal (Aurelia): drijft af en toe voorbij. De steek is zwak en de meeste mensen voelen niets.
• Portugees oorlogsschip: strikt genomen geen echte kwal maar een kolonie. Na harde oostenwind spoelt er soms een aan op de ruige oostkust. Raak de blauwe drijver nooit aan, ook niet op het strand.

Voor duikers en snorkelaars telt vooral het gedrag van één soort: de Caribische kubuskwal.

Wanneer kwallen op Bonaire pieken: het ritme van de volle maan

De meeste bezoekers weten het niet: de Caribische kubuskwal volgt de maan. Ongeveer acht tot tien dagen na elke volle maan verzamelen de kwallen zich in ondiep water langs de westkust om te paren. Dat doen ze na zonsondergang, meestal vanaf ongeveer een uur nadat het donker wordt.

Kubuskwallen komen ook op licht af. Tijdens een nachtduik cirkelen ze daardoor ineens rond je lamp, en ze hangen graag bij verlichte steigers. Overdag kom je ze vrijwel nooit tegen.

Check dus een maankalender voordat je nachtduiken plant. Een eenvoudige vuistregel:

• Tel acht tot tien dagen na volle maan en markeer die avonden.
• Plan nachtduiken en avondsnorkels zo mogelijk buiten die periode.
• Duik je toch binnen die periode, bedek dan je hele lichaam en richt je lamp naar beneden of dim hem tijdens de veiligheidsstop.
• Duiken en snorkelen overdag merkt hier doorgaans weinig van.

Actuele informatie over het mariene park, inclusief de regels voor nachtduiken in het Bonaire National Marine Park, vind je op de website van STINAPA Bonaire. STINAPA beheert het park en vraagt elke duiker en snorkelaar om de natuurbijdrage te betalen.

Zo voorkom je steken tijdens duiken en snorkelen

Steken voorkom je vooral met goede gewoontes, en de meeste horen hier al bij normaal duiken. Handschoenen zijn in het mariene park verboden voor recreatieve duikers, dus je bescherming komt uit je kleding en je gedrag.

• Draag een lang wetsuit of een dunne duikhuid, ook al is het water 27 tot 29 °C.
• Neem bij nachtduiken een kap of nekbescherming; gezicht en nek zijn het meest kwetsbaar.
• Blijf na donker kort aan de oppervlakte, want kubuskwallen zwemmen vlak onder het wateroppervlak.
• Kijk goed voordat je een lijn of trap vastpakt; tentakels raken soms verstrikt in touwen.
• Spoel je uitrusting met zoet water af, weg van je huid, want losse stukjes tentakel kunnen nog steken.
• Controleer aan de oostkust de vloedlijn op blauwe drijvers voordat je op blote voeten loopt.

Met walduiken pas je je plannen ook makkelijk aan. Verblijf je direct aan zee met een eigen instap, dan schuif je een nachtduik gewoon een paar dagen op zonder een bootduik te verliezen. Dat is een van de redenen waarom gasten tevreden zijn over ons appartement direct aan zee bij Belmar met duikfaciliteiten: het rif ligt op een paar stappen, er zijn spoelbakken en opslag, en jij bepaalt het moment.

Wat te doen bij een kwallensteek

Ook met een goede voorbereiding kan een steek gebeuren. De meeste steken van kwallen op Bonaire geven een scherpe, brandende pijn en rode strepen op de huid, die binnen enkele uren tot dagen verdwijnen. Blijf rustig en volg deze stappen:

1. Verlaat het water rustig. Ben je aan het duiken, maak de duik dan af met een normale, veilige opstijging en haast je niet naar boven.
2. Spoel de plek minstens 30 seconden ruim met azijn als je een kubuskwal vermoedt. Veel duikscholen op het eiland hebben een fles klaarstaan.
3. Verwijder achtergebleven tentakels met een pincet of de rand van een pasje, niet met blote vingers.
4. Dompel de plek daarna ongeveer 20 minuten in heet water (zo heet als prettig voelt, rond 45 °C) tegen de pijn.
5. Wrijf niet, gebruik geen zoet water op verse tentakels en sla huismiddeltjes zoals urine over.

Bij een Portugees oorlogsschip spoel je met zeewater, haal je de tentakels weg en gebruik je daarna heet water. Het advies over azijn verschilt voor die soort, dus richt je vooral op verwijderen en warmte.

Zoek direct medische hulp bij ademhalingsproblemen, pijn op de borst, hevige spierkrampen, misselijkheid of een steek over een groot oppervlak. Bel 911 en ga naar Fundashon Mariadal, het ziekenhuis in Kralendijk. Vertel het ook aan je buddy en je duikcentrum, zodat zij anderen kunnen waarschuwen.

Met een gerust hart de riffen van Bonaire op

Kwallen op Bonaire horen bij een gezond onderwaterleven en zijn geen reden om op het droge te blijven. Kubuskwallen volgen een voorspelbaar maanritme, de meeste andere soorten zijn onschuldig of zeldzaam, en met een duikhuid plus een fles azijn ben je op vrijwel alles voorbereid.

Sommige duikers gebruiken dat ritme juist. Zij plannen bewust een goed beschermde nachtduik in die periode, om de kleine doorzichtige dieren in hun lampschijnsel te zien oplichten. Houd in elk geval afstand en laat de dieren waar ze zijn.

Plan je een reis? Kijk op onze website voor een uitvalsbasis vlak bij het rif of mail ons je vragen, zodat je duikt wanneer het jou uitkomt.